7 Milyar Yıl Önceki Büyük Çarpışma ve Kütleçekimsel Mercekleme
7 milyar yıl önce gerçekleşen muazzam bir çarpışmaya kızılötesi ışıkla baktığınızda, garip bir şekilde ortaya çıkan ve soru işareti şeklini andıran ilginç bir yapı ile karşılaşırsınız. Bu olağanüstü olay, daha önce üç veya dört kez gözlemlenmiştir ve gözlem hattımıza göre dev bir galaksi birleşiminin büyük bir galaksi kümesinin yakınında yer almasının sonucudur.
Dikkat çekici olan bu sistem, galaksi kümesi MACS-J0417.5-1154 olarak adlandırılmaktadır. Bu sistemin devasa merkezi galaksisi, çevresindeki uzay-zamanı bükerek kütleçekimsel merceklenme adı verilen bir etki yaratmaktadır. Bu bükülme, bir galaksi etkileşiminin ışığını büyüterek, kırmızı bir galaksi ve mavimsi bir galaksinin birbirine oldukça yaklaşmasına olanak tanır. Kütleçekimsel mercek sayesinde, bu galaksiler beş ayrı görüntüde gözlemlenebilmektedir. İki görüntü, soru işaretinin tepesindeki eğriliği oluştururken, diğer iki görüntü, ortada bulunan merceğe neden olan devasa parlak galaksinin etrafında aşırı derecede bozulmuş bir şekilde görünmektedir.
Ne yazık ki, bu soru işaretinin noktasını oluşturan beşinci görüntü, sağ tarafta ince mavi bir galaksinin yanında yer almaktadır. Sistem, Hubble Uzay Teleskobu kullanılarak ultraviyole ışıkta zaten gözlemlenmişti, ancak JWST ile gerçekleştirilen kızılötesi gözlemler, bu uzak nesneler hakkında çok daha fazla bilgi edinmemizi sağlamıştır. Evrenin farklı dönemlerinde yıldız oluşumunu incelemek için hem kızılötesi hem de ultraviyole ışık dalga boyları son derece önemli roller üstlenmektedir.
Benzer şekilde, galaksilerdeki yıldızların ne zaman, nerede ve nasıl oluştuğunu anlamak, evrenimizin evrimine dair önemli ipuçları sunmaktadır. Birleşen galaksilerde yıldız oluşumu oldukça yaygındır, ancak kütleçekimsel mercekten kaynaklanan bozulmalar düzeltilebilmektedir. İlk bakışta sadece bir soru işareti gibi görünen bu görüntülerde, araştırma ekibi bu noktaların içindeki olayları oldukça iyi bir şekilde analiz edebilmiştir.
Bu soru işaretinde görülen galaksilerin, aktif yıldız oluşumu işaretleri gösterdiği, ancak galaksilerin şekillerinin henüz çok bozulmamış olmasından dolayı bu çarpışmanın muhtemelen daha başlangıç aşamalarında olduğu belirtilmiştir. Bu galaksilerdeki yıldız oluşumunu ayrıntılı bir şekilde anlatan bir makale, Royal Astronomical Society’nin Aylık Duyuruları’nda yayımlanmıştır.
