Akdeniz Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Güzel Sanatlar Bölümü Başkanı ve kazıların bilimsel danışmanı Doç. Dr. Hakan Öniz liderliğinde, 20 kişilik uzman ve dalış ekibi, Antalya’nın gözde turistik ilçesi Kaş’a bağlı Besmi Adası açıklarında gerçekleştirdiği deniz kazısında önemli bir keşfe imza attı. Bu çalışmalar, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın yürüttüğü “Geleceğe Miras Projesi” kapsamında, Antalya Müzesi adına gerçekleştirildi ve denizlerin derinliklerinde gizlenmiş tarihsel kalıntıları ortaya çıkarmayı amaçladı.
Ekibin robotlar ve özel su altı kazı ekipmanları kullanarak yaptığı çalışmalar sonucunda, yaklaşık 45-50 metre derinlikte, batmış bir gemi enkazından çıkan ve ağzı kapalı olan antik amfora dikkat çekti. Sualtı kazısı sonrası elde edilen eser, doğrudan karaya çıkarılmadan önce, özel işlemler ve dikkatli taşıma teknikleriyle su altında koruma altına alındı ve Akdeniz Üniversitesi Sualtı Arkeolojisi Laboratuvarı’na götürüldü. Burada, mikroskop ve yüksek büyüteçler eşliğinde detaylı incelemeler başladı.
Büyük Heyecan ve Günlerce Süren Analiz Süreci
Amforanın açılması ve içindekilerin incelenmesi sürecinde, Antalya Bölge Kurulu uzmanları ve laboratuvar restoratörleri tarafından gerçekleştirilen titiz çalışmalarla, yaklaşık bir saat süren operasyon sonunda amforanın ağzı dikkatle açıldı. Bu süreçte, keski, çekiç ve ince aparatlar kullanılarak, amforanın içeriğine zarar vermeden, gizemi çözmeye yönelik adımlar atıldı. O anlar, Anadolu Ajansı ekibi tarafından da kaydedildi ve kamuoyu ile paylaşıldı.
Amfora içerisinden alınan numuneler, kimyasal ve mikrobiyolojik analizlere tabi tutularak içerik maddelerine ilişkin bilgiler elde edilmeye başlandı. İlk gözlemler, içeriğin dokusu, kokusu ve yapısına dair çeşitli tahminlere yol açsa da, kesin sonuçlar, detaylı laboratuvar analizleri tamamlandıktan sonra ortaya çıkacak. Bu sayede, yaklaşık bin 100 yıl öncesine ait olabilecek bu eser hakkında daha detaylı bilgiler edinilecek.
Uzmanlar ve Bilim İnsanlarından Açıklamalar
Kazı ve inceleme çalışmalarını yöneten Doç. Dr. Hakan Öniz, yaptığı açıklamada, bu geminin muhtemelen Gazze kıyılarından yola çıkan ve Akdeniz’de çeşitli limanlara uğrayan bir ticaret gemisi olduğunu belirtti. Öniz, “O dönemde Gazze, önemli ihraç ürünlerinden biri olan zeytinyağı ve şarap gibi ürünlerin taşındığı önemli bir limandı. Bu gemi, büyük olasılıkla fırtına veya başka bir doğal afet sonucu battı ve yaklaşık bin yılı aşkın süredir deniz tabanında kaldı. Amfora, genellikle şarap, zeytinyağı veya balık sosu gibi ürünleri taşımak için kullanılırdı. Ancak, içeriğin tam olarak ne olduğunu zamanla ve detaylı analizlerle öğreneceğiz,” dedi.
Öniz, ayrıca, “Bin küsur yıl boyunca bozulmadan kalan bu amforanın içinin açılması ve içeriklerin incelenmesi, tarih boyunca limanlar ve ticaret yolları hakkında yeni bilgiler sunabilir. Bu süreç, hem arkeoloji hem de denizcilik tarihimiz açısından büyük önem taşıyor,” ifadelerini kullandı.
Bilim İnsanlarından Derin Analiz ve Süreçler
Akdeniz Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Malzeme Bilimi ve Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Meltem Asiltürk Ersoy, mesleki kariyerinde ilk kez kapalı bir amforanın içeriğini detaylı olarak inceleme fırsatı bulduğunu belirtti. Çamurumsu örnekleri mikroskop altında gözlemlediğini ve süreç boyunca deniz ortamında, yüzlerce yıl boyunca değişen basınç ve sıcaklık koşullarının etkilerini anlamaya çalıştıklarını söyledi. Prof. Ersoy, “Analizler uzun ve titiz bir süreç. Farklı yöntemlerle yapılan çalışmaların sonuçlarını karşılaştırıp doğrulamak gerekiyor. Bu nedenle, elde edeceğimiz verilerin netleşmesi zaman alacak, ancak sonuçlar, dönemin tarihi ve kültürel yapısına ışık tutacak,” dedi.
Restoratör ve konservatör Rabia Nur Akyüz ise, amforanın kapağını dikkatle açarken, sürekli ıslak kalmasını sağlayarak, üzerindeki oluşumların bozulmasını engellemeye çalıştıklarını belirtti. Akyüz, “Amforanın içeriği ve yapısı hakkında kesin bilgiler elde edene kadar, çalışma büyük bir hassasiyetle ilerliyor. Amforanın içindeki maddeleri koruma altına almak ve zarar görmelerini engellemek en önemli önceliğimiz,” diye ekledi.
