Oxford Elektrikli Çanı: Dünyanın En Eski Zili
Oxford Elektrikli Çanı olarak da bilinen dünyanın en eski zili, hafif sesiyle artık zar zor duyuluyor. Ancak zilin ses yüksekliğindeki azalma, uzun ömürlü pilinin dayanıklılığı göz önüne alındığında fazlasıyla önemsiz görünüyor. Çan, 1840 yılından bu yana çalıyor ve bu da onu dünyanın en uzun süredir devam eden bilimsel deneylerinden biri yapıyor.
Zilin Çalışma Prensibi: Gizemli Bir Dayanıklılık
Oxford Üniversitesi fizik profesörü Reverend Robert Walker tarafından 1840 yılında satın alınan ve şu anda üniversitenin Clarendon Laboratuvarı’nda bulunan zil, her biri kuru bir yığının altına yerleştirilmiş iki pirinç çandan oluşuyor. Zilin bu kadar uzun süredir çalıyor olmasının nedeninin, çok fazla güce ihtiyaç duymaması ve çok az enerji kaybı olması olduğu düşünülüyor.
Dr. Robert Taylor‘ın açıklamasına göre, zil ileri geri hareket ederken iki yanındaki çanlara dokunuyor ve sürekli olarak şarj ve deşarj oluyor. Dolayısıyla iki uç arasında az miktarda yük akıyor ve buradaki tek kayıp temelde havanın direnci. Öte yandan zilin bileşimiyle ilgili tam bir bilgi olmaması, dayanıklılığının gizemini arttırıyor.
- İtalyan rahip ve fizikçi Giuseppe Zamboni tarafından yapılanlara benzerliği nedeniyle zil, “kuru yığın” olarak adlandırılıyor. Zamboni yığını çinko sülfat emdirilmiş ve diğer tarafı manganez dioksit ile kaplanmış kağıda yapıştırılmış yaklaşık 2.000 çift kalay folyo diskinden oluşuyor.
- Oxford’daki piller de sülfür olduğu düşünülen bir dış kaplama ile kapatılmış olduğundan bu da onu daha çok muma benzetiyor. Ancak elbette mum değiller. Zira aksi takdirde zilin çalışması imkansız olurdu.
Zilin Geleceği: Ne Zaman Duracak?
Zilin son 40 yılda gözle görülür bir şekilde yavaşladığı göz önüne alındığında, Dr. Taylor, zilin muhtemelen 5 veya 10 yıl daha çalışacağını söylüyor. Durmasının nedeninin ise enerjisinin tükenecek olması olduğunu belirtiyor.
