Doğu Afrika’nın Derinliklerindeki Gizemli Güç ve Kıtaların Yavaşça Bölünmesi
Yerin derinliklerinde gizli kalan ve uzun zamandır gözlemlenen büyük bir jeolojik hareket, Doğu Afrika bölgesinde kıtayı adeta yavaş yavaş ayıran devasa bir süreç başlatmış durumda. Bu hareket, yaklaşık 22 milyon yıl önce ortaya çıkan ve özellikle Afrika’nın Büyük Göller bölgesinde belirginleşen, 3.200 kilometre uzunluğundaki Doğu Afrika Yarık Sistemi (EARS) ile yakından bağlantılıdır.
Bu yarık, Afrika kıtasını iki ana plaka üzerinde ayırmakta olup, Somali ve Nubian plaka sınırında yer alıyor. Her yıl yaklaşık 0,5 santimetre uzaklaşan bu plaka sınırları, insanın tırnak uzama hızına yakın bir hızla birbirinden uzaklaşıyor. Bu hareket, kıtanın kabuğunda devasa çatlaklar ve derin yarıklar oluşmasına neden oluyor. Bilim insanları, bu hareketin ardında yatan temel sebebin, Afrika Süperplumu olarak adlandırılan, Dünya’nın derin mantosunda yer alan ve yüksek sıcaklıklara sahip devasa bir kayalık yükselmesi olduğunu belirlediler. Bu yükselme, Dünya’nın dış katmanı olan litosferi zayıflatıp, kabuğun çatlamasına ve kırılmasına yol açıyor.
Acaba Afrika yeni bir okyanus ve kıtaya mı bölünüyor? Araştırmalar, önümüzdeki birkaç milyon yıl içinde bu yarığın yeni bir okyanus havzasına dönüşebileceğini öngörüyor. Bu gelişme, Somali, Etiyopya’nın doğusu, Kenya ve Tanzanya gibi bölgeleri yeni bir kara parçasına dönüştürerek, Doğu Afrika’nın tamamen parçalanmasına yol açabilir. Glasgow Üniversitesi’nden bir ekip, Kenya’daki Menengai jeotermal bölgesinden topladıkları gaz örneklerini detaylı biçimde inceledi. Bu örneklerde, Dünya’nın derinliklerinden gelen neon izotoplarının varlığı, jeolojik hareketlerin sadece yüzeysel değil, aynı zamanda Dünya’nın derin mantosu ile bağlantılı olduğunu gösterdi.
Baş araştırmacı Profesör Fin Stuart, durumu şöyle açıklıyor: “Derinlerdeki devasa sıcak kaya bloğu, plaka hareketlerini yönlendirmekte ve Doğu Afrika’yı normalden yüzlerce metre daha yüksek tutmaktadır”. Elde edilen kimyasal ve jeolojik veriler, süperplum teorisini destekler nitelikte olup, Doğu Afrika yarık sisteminin kaynağını ve oluşumunu aydınlatmış oldu. Gelişen çatlaklar ve kırıklar, jeolojik hareketlerin hız kazandığını ortaya koyuyor. 2005 yılında Etiyopya’nın Afar bölgesinde 55 kilometrelik uzunluğunda ve 400’den fazla depremle oluşan büyük bir çatlak, bölgedeki hareketli süreçlerin somut bir göstergesi olarak kayıtlara geçti. 2018’de Kenya’da açılan ve genişleyen Büyük Rift Vadisi’ndeki çatlaklar ise hareketin halen devam ettiğine işaret ediyor.
Uzmanlar, Doğu Afrika Rift Vadisi boyunca oluşan bu devasa yarığın, zamanla Kızıldeniz ve Hint Okyanusu sularının bölgeyi doldurmasıyla yeni bir okyanusun ortaya çıkacağını öngörüyorlar. Deniz jeofizikçisi Ken Macdonald, “Aden Körfezi ve Kızıldeniz, Afar bölgesinden geçerek Doğu Afrika Rift Vadisi’ne akacak ve böylece yeni bir okyanus oluşacak. Bu süreç sonunda, Doğu Afrika’nın bu kısmı bağımsız bir kıta haline gelecek” ifadelerini kullanıyor.
