İndus Vadisi Yazısı: Antik Bir Gizemin Peşinde
Bundan yaklaşık 150 yıl önce, günümüzde Pakistan sınırları içinde yer alan Harappa antik kentinde, içeriği hala anlaşılamayan bir taş mühür keşfedildi. Bu buluntu, dilbilimciler için çözülemez bir bulmaca haline geldi ve dünyanın en eski kentsel toplumlarından birinin geliştirdiği yazı sisteminin izini sürme arayışında olan hevesli araştırmacılar için büyük bir ödül kaynağı olmayı sürdürüyor. İlgili yetkililer, İndus Vadisi Yazısı (IVS) adlı bu yazıyı çözmeyi başaran kişiye tam 1 milyon dolarlık bir ödül verileceğini duyurdu.
Harappan Yazısı olarak da bilinen bu sistem, yaklaşık 5.300 yıl önce Kuzey Hindistan ve Pakistan’ı kapsayan bölgelerde ortaya çıkan İndus Vadisi Uygarlığı tarafından geliştirilmiştir. Bronz Çağı’nda surlarla çevrili şehirleriyle dikkati çeken bu kültür, arkeologlara yaşamlarına dair çok az ipucu bırakarak, gizemli bir şekilde ortadan kaybolmadan önce birkaç yüzyıl boyunca gelişim göstermiştir.
IVS’yi sergileyen ilk mühür, Hindistan Arkeoloji Araştırmaları’nın kurucusu Sir Alexander Cunningham tarafından 1875 yılında bulunmuştur. Bu taş levha üzerine kazınmış mühürde, iki yıldız ve Cunningham’ın “kesinlikle Hint harfleri değil” şeklinde tanımladığı altı okunamayan karakterle birlikte bir boğa resmi yer alıyordu. O tarihten bu yana, her biri merkezi bir hayvan ve kısa bir karakter dizisi içeren birkaç bin örnek daha keşfedilmiştir. Genellikle dört ile altı işaretten oluşan bu yazıtların oldukça kısa olması, yorumlanmalarını daha da zorlaştırmakta ve günümüze kadar bu dili kullanan herhangi bir uzun yazıtın bulunmamış olması dikkat çekmektedir.
IVS, Mısır hiyeroglifleri gibi diğer antik yazı sistemlerinden farklı olarak, Rosetta Taşı gibi bilinen çok dilli eserlerde yer almadığı için, bu yazının bilinen diğer dillerle karşılaştırılması mümkün olmamaktadır. Ancak, şimdiye kadar bulunan tüm örnekler genellikle ticaret için kullanılan küçük çanak çömlekler veya taş mühürlerde yer aldığından, içeriklerinin manevi kavramlardan ziyade gündelik faaliyetler ve işlemlerle ilgili olduğu düşünülmektedir.
1 Milyon Dolarlık Ödül
Görünüşe göre, araştırmacıların bu antik kodu çözmesini daha fazla beklemek istemeyen Hindistan’ın Tamil Nadu eyaletinin Başbakanı Muthuvel Karunanidhi Stalin, “Arkeoloji uzmanlarını memnun edecek şekilde yazıyı çözen kişi veya kuruluşlara 1 milyon dolar nakit ödül” vereceğini açıklamıştır. Eğer şanslıysak, bu ödül, 2023 yılında başlatılan ve MS 79’da bir volkanik patlama sonucu Pompei ile birlikte yok olan Herculaneum’da bulunan bir dizi kömürleşmiş parşömen üzerindeki antik yazıyı ortaya çıkarabilen herkese benzer ödüller sunan Vezüv Yarışması kadar başarılı olabilir.
Vezüv parşömenleri örneğinde, yazılar bilinen bir dilde (Latince) bulunmuş, ancak yanardağın patlaması sebebiyle ortaya çıkan yoğun ısıdan dolayı karbonize olarak okunamaz hale gelmiştir. Yarışmanın düzenlenmesinin ardından bir yıl içinde, metni parşömenlere zarar vermeden ortaya çıkarmak için yapay zeka kullanan bir katılımcı ekibi, yemek yeme zevki hakkında felsefi düşünceler içeren bir pasaj keşfetmiş ve büyük ödülü kazanmıştır. Eğer Stalin’in yarışmasını kazanan biri de ortaya çıkarsa, bu gelişme, Minoslular tarafından yaklaşık 5.000 yıl önce icat edilen gizemli “Linear A” yazı sistemi de dahil olmak üzere, benzer şekilde eski ve çözülememiş yazıları çözmeyi amaçlayan diğer vatandaş bilimi girişimlerine ilham verebilir.
