İndus Vadisi Yazısı’nın Gizemi ve Ödül İlanı
Bundan 150 yıl önce, günümüzde Pakistan sınırları içerisinde yer alan antik Harappa kentinde, içeriği henüz anlaşılamayan bir taş mühür keşfedildi. O zamandan beri, dilbilimciler için çözülemeyen bir bulmaca haline gelen bu yazı sistemi, dünyanın en eski kentsel topluluklarından birinin geliştirdiği yazı dili olarak büyük bir merak uyandırıyor. Şimdi, bu dili çözmeye çalışan hevesli araştırmacılar için büyük bir fırsat doğdu: İndus Vadisi Yazısı (IVS) olarak bilinen yazıların çözülmesi halinde 1 milyon dolarlık ödül verileceği açıklandı.
Harappan Yazısı olarak da bilinen IVS, yaklaşık 5.300 yıl önce Kuzey Hindistan ve Pakistan’ı kapsayan bölgede ortaya çıkan İndus Vadisi Uygarlığı tarafından geliştirilmiştir. Bronz Çağı’na ait bu kültür, surlarla çevrili şehirleriyle tanınırken, arkeologlara nasıl bir yaşam sürdüklerine dair çok az ipucu bırakarak gizemli bir şekilde kayboldu. IVS’yi gösteren ilk mühür, Hindistan Arkeoloji Araştırmaları’nın kurucusu Sir Alexander Cunningham tarafından 1875 yılında keşfedilmiştir. Bu taş levha üzerine kazınmış mühürde, iki yıldızın yanı sıra Cunningham’ın “kesinlikle Hint harfleri değil” olarak tanımladığı altı okunamayan karakterin yer aldığı bir boğa resmi bulunmaktadır.
O tarihten bu yana, her biri merkezi bir hayvan ve kısa bir karakter dizisini içeren birkaç bin örnek daha bulunmuştur. Genellikle dört ile altı işaretten oluşan bu yazıtların oldukça kısa olmaları, yorumlanmalarını daha da zorlaştırmakta ve şu ana kadar bu dili kullanan herhangi bir uzun yazıtın bulunmaması, araştırmaları karmaşık bir hale getirmektedir. IVS, Mısır hiyeroglifleri gibi diğer antik yazı sistemlerinden farklı olarak, Rosetta Taşı gibi bilinen çok dilli eserlerde yer almadığından, bu yazının bilinen diğer dillerle karşılaştırılabilmesi mümkün olmamaktadır. Ancak, şimdiye kadar bulunan tüm örneklerin genellikle ticaret için kullanılan küçük çömlekler veya taş mühürlerde bulunması, içeriklerinin manevi kavramlardan ziyade günlük faaliyetler ve işlemlerle ilgili olduğunu düşündürmektedir.
Gizemi Çözene 1 Milyon Dolar Ödül
Hindistan’ın Tamil Nadu eyaletinin başbakanı Muthuvel Karunanidhi Stalin, araştırmacıların bu eski yazıyı çözmesini daha fazla beklemek istemediğini belirterek, “Arkeoloji uzmanlarını memnun edecek şekilde yazıyı çözen kişi veya kuruluşlara 1 milyon dolar nakit ödül” vereceğini duyurdu. Eğer şans bizimle olursa, bu ödül, 2023’te başlatılan ve MS 79’da meydana gelen bir volkanik patlama sonrasında Pompei ile birlikte yok olan Herculaneum’da bulunan bir dizi kömürleşmiş parşömen üzerindeki antik yazıyı ortaya çıkarabilenlere benzer ödüller sunan Vezüv Yarışması kadar başarılı olabilir.
Vezüv parşömenleri örneğinde, yazı bilinen bir dilde (Latince) bulunmasına rağmen, yanardağın patlaması sonucu ortaya çıkan yoğun ısı nedeniyle karbonize hale gelmişti. Yarışmanın düzenlenmesinden bir yıl sonra, metni parşömenlere zarar vermeden ortaya çıkarmayı başaran bir katılımcı ekibi, yemek yeme zevki hakkında felsefi düşünceleri içeren bir pasaj keşfetti ve büyük ödülü kazandı. Eğer Stalin’in yarışmasını kazanan biri de ortaya çıkarsa, bu durum, Minos Uygarlığı tarafından yaklaşık 5.000 yıl önce icat edilen gizemli “Linear A” yazı sistemi gibi diğer eski, çözülememiş yazıları çözmeyi amaçlayan benzer vatandaş bilimi girişimlerine ilham verebilir.
