Joker: İkili Delilik – Karanlık Bir Devam Hikayesi
Venedik Film Festivali’nde (2019) büyük ödül Altın Aslan’ı kazanan, 2020’de Joaquin Phoenix’e en iyi erkek oyuncu ve besteci Hildur Guonadottir’e en iyi müzik Oscar’ını getiren Todd Phillips’in Joker filmi, izleyiciler tarafından büyük ilgiyle karşılandı. 60 milyon dolarlık yapım bütçesine sahip olan bu filmin dünya genelindeki gişe hasılatı 1 milyar doları aşarak büyük bir başarıya imza attı. Joaquin Phoenix, karanlık, psikopat ve anti sosyal Joker karakterini canlandırabilmek için tam 35 kilo vererek dikkat çekti. Aradan beş yıl geçtikten sonra, yönetmen Phillips, Joker’in devam filmi olan Joker: İkili Delilik ile izleyicilerin karşısına çıktı. Yönetmen, aksiyondan uzak, süper kahraman filmlerinin geleneksel kodlarını taşımayan ve komedi müzikal olarak tanımladığı bu yeni yapımında, kahraman Joker’in, tıpkı Robert Louis Stevenson’ın Doktor Jekyll ve Bay Hyde eserindeki gibi, çift kimliğini derinlemesine irdelemeyi tercih etti.
Hayranların Tehlikeli Bağımlılığı
Arthur Fleck, yani Joker, içsel çatışmalar yaşarken, Doktor Jekyll ile Bay Hyde benzeri bir şekilde iki kimliği arasında sıkışıp kalır. Bu süreçte, başta annesi olmak üzere altı kişiyi öldürdükten sonra, Gotham Şehri’ndeki suçluların bulunduğu Arkham tutukevine kapatılır. Todd Phillips’in dramatik komedi müzikal, psikolojik gerilim ve fantastik unsurları harmanladığı bu devam filminde, Joker idam cezasıyla yargılanmaktadır. Filmin açılış sahnesinde, 1940’larda büyük stüdyo filmlerinin başında yer alan Looney Tunes tarzı bir animasyonla, Joker’in alter egosuyla olan çatışmasını izleriz. Bu kısa animasyon, meslektaşı Sylvain Chomet’e emanet edilmiştir; Chomet, Belleville’de Randevu ve Sihirbaz gibi animasyonlarda gösterdiği ustalığı burada da sergilemiştir.
Hapisteki polislerin şiddeti ve aşağılamaları içerisinde dava gününü bekleyen Arthur, bir gün dişi alter egosu Lee ile karşılaşır. Süper kahramanların ve onların çok sayıda alter egosunun çoklu kimlik olgusu yaygındır ve bu durum, onların gerçek kimliklerini keşfetmelerine yardımcı olur. Arthur’un avukatı, onun gerçek kimliğini ortaya çıkarmaya çalışırken, savcı idam cezasını talep eder. Lee ve hayranlarının gözünde Arthur, katil Joker’den başka birisi olamaz. Yönetmen, “Canavar kimdir, nedir?” sorusunu sorarak izleyiciyi düşünmeye teşvik eder. Arthur, zihninin kurbanı mı yoksa bilinçli bir manipülatör müdür? İkili delilik, tutkulu bir aşk değil, psikiyatrik bir olgu olarak karşımıza çıkar; bu, iki kişinin coşkulu ve taşkın bir birlikteliğidir.
ABD Eleştirisi
1877’de Fransız psikiyatrlar Ernest Charles Lasègue ile Jean-Pierre Falret, bu taşkınlık durumuna “folie à deux” (paylaşılan psikotik rahatsızlık) adını vermişlerdir. Papin kız kardeşlerin, hizmetçilik ettikleri evin sahibesi ve onun kızını öldürmeleri (1933) gibi çifte cinayet vakaları, Jean Genet’in Hizmetçiler adlı eserine ilham vermiştir; bu durum, Jean-Paul Sartre ve Simone de Beauvoir gibi ünlü yazarların da ilgisini çekmiştir. Yönetmen, kurmaca şiddetin bulaşıcı olduğunu, kitleleri etkilediğini ve taklit edilerek gerçeğe dönüşebileceğini vurgulayarak devam filminde şiddete daha az yer vermeyi tercih etmiştir.
Arthur, Joker davasında kendini savunurken, gerçek ile hayal arasındaki sınır giderek belirsizleşir. Katilin iç dünyasını, kimliğini, psikiyatrik sorunlarını ve eylemlerinin nedenlerini gözlemleyerek, Arthur’un terapisi de başlamış olur. Lee, Arthur’un içindeki Joker’i uyandıran itici güçtür; müziği getirir, kaosu besler ve müzikal sahnelerdeki gösteriler gibi küçük şeyler için büyük gürültü çıkarır. Arthur’un alter egosu, onun en büyük düşmanı haline gelir; “Ben Joker değilim” dediğinde, Lee ona olan ilgisini hemen kaybeder ve uzaklaşır. Dava sürecinde Arthur, Joker fanatiklerinin gözünde onun Arthur değil, her zaman Joker olmasını istediklerini fark eder, tıpkı büyük aşkı sandığı Lee gibi.
Düş sahnelerinde Arthur ile Lee birlikte şarkı söylerler. Phillips, müzikal komedilerin ustası Jacques Demy’ye Les Parapluies de Cherbourg (Cherbourg Şemsiyeleri/1964) ile bir selam durarak saygıda bulunur. Hollywood’un unutulmaz müzikalleri arasında yer alan Easter Parade, That’s Entertainment, ve kült şarkılar Get Happy, For Once in My Life, What the World Needs Now is Love, That’s Life yeniden sahnelenir. Todd Phillips, Johnny Depp-Amber Heard davasına, Donald Trump’ın başkanlık tartışmalarına ve seçim öncesi Trump’a yapılan suikast girişimlerinin kurgulanmış olduğunu belirterek ABD’yi eleştirir. Joaquin Phoenix, Lady Gaga, Brendan Gleeson, Steve Coogan, Catherine Keener, Leigh Gill ve Zazie Beetz’in rol aldığı Joker: İkili Delilik şu anda gösterimde.
