Unutma Anları: Kapı Etkisi ve Beyin
Bir odadan diğerine geçerken, hiç ne yapacağınızı unuttuğunuz oldu mu? Bir odadasınız ve başka bir odada bir şey yapmanız veya oradan bir eşya almanız gerekiyor. Ancak, diğer odaya vardığınızda, düşünceniz tamamen kaybolmuş olur ve artık neden orada olduğunuzu hatırlayamazsınız. Ya da belki bir şey satın alacaksınız, fakat mağazaya girdiğiniz anda ne istediğinizi unutuveriyorsunuz. Bu durumu bir tür hatalı hafızaya, “yaşlılık anına” veya sadece yorgunluğa bağlayabilirsiniz. Ancak bilim insanlarına göre mesele bu kadar basit değil.
Bu örnekler, bir sınırı geçtiğimizde yakın zamanda önem taşıyan öğeleri unutma eğiliminde olduğumuzu varsayan kapı etkisi veya konum güncelleme etkisi olarak adlandırılan bir kavramla ilişkilidir. Bu fikir, bilim insanları arasında büyük bir ilgi görmekte ve bu fenomeni test etmek için oldukça yaratıcı yöntemler geliştirilmiştir.
2011 yılında gerçekleştirilen bir çalışmada, Notre Dame Üniversitesi’ndeki bir araştırma ekibi, katılımcıların sanal ve gerçek ortamlarda nesneleri taşımasını sağlayarak kapı etkisini incelemiştir. Elde edilen sonuçlar, katılımcıların bir kapıdan geçtikten sonra bilgileri unutma olasılıklarının daha yüksek olduğunu göstermektedir. Yani, bir kapıdan geçtiğinizde, beyniniz kendini resetlemeye eğilimli olabiliyor.
Bilim insanları, bunun beyinlerimizin deneyimleri ayrı olaylara nasıl böldüğünü gösterdiğini öne sürüyor ve buna olay ufku modeli adını veriyorlar. Beynimiz, anıları küçük bölümlere ayırarak kategorize edebiliyor; ancak bu durum, kısa süreli sürpriz unutkanlıklara da yol açabiliyor. Aslında beyin, anıları sürekli olarak kaydederek bölümler halinde depolar. Bir sınırı geçmek, beynimizin o alanın olay modelini güncellemesini tetikliyor ve bu da daha önceki olaylarla ilişkili olan nesnelerin ve düşüncelerin bir an için kaybolmasına sebep olabiliyor.
Kısacası, mutfağa gidip bir şeyler alma isteği, salondaki bir olayla ilişkilendirilir; fakat mutfağa girildiğinde salonla olan bağlantı kopar. Bu durum, kişinin “Ben buraya neden gelmiştim?” diye anlık bir sorgulama yaşamasına yol açabilir.
