Kurşun Maruziyetinin Psikiyatrik Bozukluklarla Bağlantısı
Yeni bir kapsamlı araştırma, 1996 yılından önce doğan on milyonlarca Amerikalının, toksik kurşuna maruz kalmanın doğrudan sonucu olarak çeşitli psikiyatrik bozukluklar yaşadığını ortaya koydu. Bu araştırmaya göre, o tarihten önce solunan kurşunlu araç egzoz dumanlarının, 151 milyon depresyon, anksiyete ve dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu vakasıyla bağlantılı olduğu tahmin ediliyor.
Kurşunlu benzin, ABD’de 1996 yılında ve Türkiye’de 2004 yılında yasaklandı. Ancak, bu yasak öncesinde 1920’lerden itibaren otomobillerin egzozlarından ağır metal içeren dumanlar salınıyordu. Duke Üniversitesi araştırmacıları, çocuk kanındaki kurşun seviyeleri ve nüfus istatistiklerine ilişkin ulusal verileri kullanarak, 2015 yılında hayatta olan Amerikalıların maruz kaldığı kurşun miktarını tahmin ettiler. Ardından, bu kurşun maruziyetinin ruh sağlığı üzerindeki etkilerini belirlediler.
Kurşun ve Psikolojiye Etkileri
Kurşunun sinir sistemine zarar verdiği ve bu nedenle psikolojik sağlığı etkilediği bilinmektedir. Kurşunlu duman, solunduğunda akciğerler üzerinden kana karışır ve burada vücut tarafından emilir; bu durum nöronların çürümesine yol açabilecek iltihaplanmaya neden olur. Sonuç olarak, gelişim gecikmesi, davranışsal sorunlar ve sinir sisteminde hasar meydana gelebilir. Bu faktörler, psikiyatrik sorunlara yol açabilir veya bunlarla bağlantılı hale gelebilir. Araştırmacılar, kurşunun vücutta atılmasının oldukça zor olduğunu ve pek çok kişinin doğal maruziyet düzeyinin 1.000 ila 10.000 katı kadar kurşuna maruz kaldığını belirtmektedir.
Kurşun, 1923’te benzinle karıştırılarak performansı artırmak amacıyla kullanılmaya başlandı. Aynı zamanda, kurşun içeren boyalar ve içme suyu taşıyan borular gibi birçok malzemeye de eklendi. 1980’lerde kurşunun zararları anlaşılmaya başladığında, bu maddelerin tümünden kademeli olarak çıkarılmasına yönelik çalışmalar başladı. Ancak, bu süreç uzun yıllar aldı. Çocuk Psikolojisi ve Psikiyatri Dergisi’nde yayımlanan yeni makalenin yazarları, içme suyundaki kurşunun etkilerine odaklanmalarına rağmen, en geniş kapsamlı etkiye sahip ürünün otomobil egzozları olduğunu vurgulamaktadır.
Araştırmacılar, 1940 – 2015 yılları arasında insanların kanındaki ortalama kurşun seviyelerini tahmin etmek için ulusal çocuk kan seviyeleri, zaman içinde kurşunlu gaz kullanımı ve genel nüfus istatistikleri verilerini kullandılar. Bu veriler, insanların hayatları boyunca ne kadar kurşuna maruz kaldıkları hakkında bir fikir verdi. Daha sonra bu sayılar kullanılarak kurşunun ruh sağlığı, zeka ve kişilik üzerindeki etkileri hesaplandı. Genel olarak, kurşun maruziyeti ne kadar yüksekse, ruh sağlığına olan etkisi de o kadar fazla olmaktadır.
En Çok Etkilenenler: 1965 – 1980 Yılları Arasında Doğanlar
Kurşunlu benzin kullanımının 1960’lı ve 1970’li yıllar arasında zirveye ulaşması nedeniyle, kandaki kurşun kirliliğinin 1965 – 1980 yılları arasında doğanlarda en yaygın olduğu öngörülmektedir. Ancak, araştırmacılar, yüksek kurşun seviyelerine maruz kalan her kişide hemen ruhsal sağlık sorunları ortaya çıkmadığını vurguluyor. Bunun yerine, ağır metale uzun süreli maruz kalma, sinir sisteminde düşük seviyede kalıcı hasara yol açabilir. Bu kalıcı hasar, bireylerin psikolojik rahatsızlıklar geliştirmesine zemin hazırlayabilir ve normal hayatta karşılaştıkları sıkıntılı olaylarla başa çıkmalarını zorlaştırabilir.
Çalışmanın ortak yazarı ve Duke Üniversitesi nöropsikoloji araştırmacısı Dr. Aaron Reuben, durumu hafif bir fiziksel hastalığı olan, düşük dereceli ateşi bulunan bir kişiye benzetiyor: “Hastaneye gitmez veya tedavi aramazsınız, ancak ateşinizin olmadığı duruma göre biraz daha fazla zorlanırsınız.” Bu araştırma, kurşunun zihinsel etkilere olan bağlantısını ortaya koyan ilk çalışma değil. Duke ve FSU’dan aynı araştırma grubunun 2022 yılında yaptığı bir çalışma, kurşunlu araç egzozlarına maruz kalmanın 1940’tan bu yana 170 milyon Amerikalıdan toplamda 824 milyon IQ puanı “çalmış” olabileceğini öne sürüyordu. 2019 yılında gerçekleştirilen bir başka araştırmada ise, ABD, İngiltere ve Yeni Zelanda’dan araştırmacılar, 30 yıl boyunca Yeni Zelanda’dan 579 çocuğu takip ederek, çocukluk dönemindeki yüksek kan kurşun düzeylerinin kişilik ve ruh sağlığında uzun vadeli değişiklikler yarattığını saptamışlardır.
Kurşunun ilişkili olduğu diğer sağlık sorunları arasında ise işitme kaybı, kısırlık, yüksek tansiyon ve böbrek işlev bozukluğu gibi çok çeşitli sağlık problemleri yer almaktadır.
