Uluslararası Uzay İstasyonu’nda yapılan gözlemler, mikro yerçekimi ve radyasyonun kök hücreleri nasıl etkilediğini ortaya koyuyor. Ekip, cep telefonu büyüklüğünde bir cihazla kök hücrelerini izlerken, uzayda hücrelerin dayanıklılığının sınırlı kaldığını ve yenilenme kapasitesinin körelmeye başladığını belirledi.
Uzay ortamı kök hücrelerinin yaşlanma hızını artırıyor; bu durum, bağışıklık sistemi üzerinde potansiyel olumsuz etkiler ve genel sağlık üzerinde kaygı uyandırıyor. Kalça protezi ameliyatı geçiren hastalardan alınan kemik iliği kök hücreleri üzerinde yapılan karşılaştırmalı inceleme, Dünya’daki örneklerle kıyaslandığında uzay koşullarında daha hızlı yaşlandığını gösterdi.
Bilim insanları, uzay stresinin hücrelerde aşırı bir baskı yarattığını ve bu baskının kök hücrelerin işlevlerini düşürdüğünü belirtiyor. Araştırmalar, karanlık genom olarak adlandırılan ve binlerce yıl önce retrovirüslerin entegre olmasıyla oluşan DNA bölgelerinin bu tepkiye önayak olduğunu ifade ediyor; insan genomunun yaklaşık %55’ini kapsadığı değerlendiriliyor. Bu bölgelerin aktivasyonu, hücrelerde stres tepkisini tetikleyerek yaşlanmayı hızlandırabiliyor.
Ancak ekip sadece sorunu saptamakla kalmıyor. Jamieson ve çalışma arkadaşları, kök hücrelerin yaşlanmasını yavaşlatabilecek ilaçları klinik denemeler için gündeme getiriyor. Bu çalışmalar, astronotların sağlığını korumanın ötesinde kanser ve rejeneratif tıp araştırmalarına da önemli katkılar sunabilir.
Ayrıca yakın tarihli veriler, kök hücrelerin Dünya’ya döndüklerinde kendilerini toparlayabildiğini ve mikro yerçekiminin zararlı etkilerinin kısmen geri döndürülebileceğini gösteriyor; bu bulgular, uzun süreli uzay görevleri ve gelecek stratejiler için umut verici bir tablo sunuyor.
