Uzayda Artan Tehlike: Roket Atıklarının Riskleri
50 yıl önce, uzaya roket göndermek birkaç senede bir gerçekleştirilebilen bir etkinlikti. O dönemde, uzaya attığımız birkaç parça çöpün bir gün başımıza dert olabileceğini kimse düşünmüyordu. Ancak günümüzde, günde bir kez veya daha fazla sıklıkla uzaya roket gönderebiliyoruz ve bu rakamın daha da artması bekleniyor. Artık yalnızca devletler değil, özel şirketler de yörüngeye uydu yerleştirmek amacıyla SpaceX’in kapısını aşındırıyor.
Yeniden kullanılabilir insansız roketler, kalkış yaparak uzaya yüklerini bırakıyor ve birkaç saat içinde dünyaya geri dönerek yeniden kalkışa hazır hale geliyor. Özellikle Elon Musk’ın şirketi SpaceX, dev uzay gemisi Starship‘i artık doğrudan fırlatma rampasının üzerine dik bir şekilde indirebiliyor. Yakın gelecekte, bu dev aracı hızlıca yakıt ikmali yaparak tekrar fırlatmaya hazır hale getirmeleri bekleniyor.
Fakat tüm bu gelişmelerin bir bedeli var. Roket parçaları, uzayda dev bir çöp yığını oluşturarak ciddi bir risk unsuru haline geliyor. Bu parçaların Dünya’ya geri düşmesi durumunda, atmosferin bu parçaları eriteceği düşünülse de, bunun kesin bir garantisi yok. Özellikle bazı büyük veya sert parçaların, tam anlamıyla yanıp kül olmadan önce bir uçağa çarpma riski veya tek parça halinde yere ulaşabilme tehlikesi bulunuyor.
Yolda yürürken artık yukarı bakmamız gerekecek. Dr. Ewan Wright liderliğindeki bir grup bilim insanı, bir kişinin bir yıl içinde bu şekilde bir kazayla ölme riskinin 2.200’de 1 oranına yükseldiğini ortaya koydu. Kısa bir süre sonra bu oran binde 1, ardından 500’de 1 ve sonrasında yüzde 1 gibi korkutucu bir seviyeye ulaşabilir. Araştırmacılar, bu yıl yoğun hava trafiği sahasına bir roket çöpünün düşme olasılığını yüzde 26 olarak hesapladı. Bu bile son derece büyük bir risk oluşturuyor.
Fırlatma verilerini takip eden RocketLaunch.org adlı internet sitesine göre, 2000 yılında yalnızca 81 başarılı roket fırlatması gerçekleştirildi. 2024 yılına gelindiğinde ise tek bir yılda gerçekleştirilen fırlatma sayısı 258‘e yükseldi ve yörüngede 2.300 roket gövdesi kalmış durumda. 2025’te ise günde iki fırlatma frekansına ulaşılması bekleniyor.
