2023 yılının rekor sıcaklıklarını geride bırakarak, 2024 yılı yeni bir sıcaklık rekoruna doğru ilerliyor. Bu süreçte bazı bölgeler, iklim bilimcilerinin ve modellerinin açıklamakta zorlandığı yeni bir olguyla başa çıkmak zorunda kalıyor.
ABD ve Avusturya’daki araştırmacılar, küresel ısınma modellerini büyük ölçüde aşan yoğun sıcak hava dalgalarının yaşandığı bölgeleri vurgulayan ilk dünya haritasını oluşturdular. 26 Kasım’da PNAS dergisinde yayınlanan çalışmada ayrıntılı bir şekilde açıklanan harita, Antarktika hariç her kıtada bulunan bu açıklanamayan sıcak noktaları ortaya koyuyor.
Columbia İklim Okulu’nun açıklamasına göre, bu sıcak hava dalgaları endişe verici sonuçlar doğurdu; on binlerce insanın hayatını kaybetmesine, kuraklık ve orman yangınlarına neden oldu. Avusturya’daki Uluslararası Uygulamalı Sistemler Analizi Enstitüsü’nden çalışmanın başyazarı Kai Kornhuber, “Bu, tam olarak anlayamayabileceğimiz fiziksel etkileşimlerin sonucu olan aşırı eğilimlerle ilgili” ifadesini kullanarak, “Bu bölgeler geçici seralara dönüşüyor.” dedi.
Columbia liderliğindeki ekip, özellikle son 65 yıldaki beklenmedik sıcak hava dalgalarına odaklanarak, çoğu son beş yılda meydana gelmiş olanları inceledi. Bu yaklaşım, sıcaklık artışının hızla yükseldiği ve tekrarlayarak rekor kırdığı bölgeleri belirlemeye yardımcı oldu. Örneğin, 2021’de ABD Pasifik Kuzeybatısı ve güneybatı Kanada’da dokuz günlük bir sıcak hava dalgası, bazı yerel günlük rekorları 30 derece santigrat gibi etkileyici bir farkla aştı.
Haritaya daha geniş bir perspektiften bakıldığında, aşağıdaki bölgelerde sıcak noktalar gözlemleniyor:
- Çin’in merkezi
- Japonya
- Kore
- Arap Yarımadası
- Doğu Avustralya
- Afrika’nın bazı bölgeleri
- Kanada’nın Kuzeybatı Toprakları
- Yüksek Arktik adaları
- Grönland’ın kuzeyi
- Güney Amerika’nın güney ucu
- Sibirya’nın bazı bölgeleri
En uç ve tutarlı nokta ise, klima kullanan kişi sayısının ABD’dekinden daha az olduğu kuzeybatı Avrupa olarak belirlenmiştir. Çalışmada, bu bulguların iklim modellerinin küresel ortalama sıcaklık değişimleri ile bölgesel iklim riskleri arasındaki ilişkilere dair yeterli tahminler sağlayıp sağlamadığı konusunda sorular doğduğu vurgulanıyor. Başka bir deyişle, artan ortalama küresel sıcaklık, modellerin öngördüğü şekilde belirli yerel iklimlerin aşırı sıcaklık gerçekliğini yansıtmayabilir.
Belki de daha ilginç bir nokta, bu sıcak hava dalgalarının her yerde meydana gelmemesidir. Kuzey-orta Amerika Birleşik Devletleri, güney-orta Kanada ve Güney Amerika’nın bazı kısımlarının yanı sıra Sibirya, Kuzey Afrika ve Kuzey Avustralya’nın büyük bir kısmında da sıcaklıklar artmakta; ancak bu bölgelerdeki zirveler, modellerin tahmin ettiğinden daha düşük seviyelerde kalmaktadır. Bilim insanları bu farklılıkların nedenini henüz belirleyebilmiş değil.
Kornhuber liderliğindeki önceki bir çalışma, Avrupa ve Rusya’daki sıcak noktalardan kuzey jet akımındaki değişimlerin sorumlu olabileceğini öne sürmüştü. Ancak yeni araştırma, bu teorinin tüm aşırılıkları açıklamakta yetersiz kaldığını gösteriyor. Yeni çalışmanın ortak yazarlarından biri olan Columbia Üniversitesi lisansüstü öğrencisi Samuel Bartusek, 2021 tarihli başka bir çalışmada, 2021 Pasifik Kuzeybatısı ve Güneybatı Kanada sıcak hava dalgasının arkasındaki faktörleri incelemişti. Bu faktörler arasında jet akımlarındaki benzer kesintiler, buharlaşacak su rezervleri olmayan kuruyan bitki örtüsü ve Pasifik Okyanusu yüzeyinden karaya ısı taşıyan atmosferik olaylar yer alıyor.
Kornhuber, “Benzeri görülmemiş doğaları nedeniyle, bu sıcak hava dalgaları genellikle çok ciddi sağlık etkileriyle ilişkilendirilir ve tarım, bitki örtüsü ve altyapı için felaket olabilir” diyerek, “Biz onlar için yaratılmadık ve yeterince hızlı uyum sağlayamayabiliriz.” şeklinde ekleyerek, bu durumun ciddiyetine dikkat çekti.
