Colorado’da Fillerin Hukuki Statüsü Üzerine Düşünceler
Kaliforniya yasaları, eyaletteki arıları balık olarak sınıflandırsa da, Colorado’da filler insan olarak kabul edilmiyor. Eyalet Yüksek Mahkemesi, geçen hafta Colorado Springs’teki Cheyenne Mountain Hayvanat Bahçesi’nde tutulan beş filin, yasal olarak serbest bırakılmaları için gerekli haklara sahip olmadığına karar verdi.
Bu tuhaf kararın arkasında ilginç bir geçmiş yatıyor. Hikaye, hayvan hakları grubu The NonHuman Rights Project (NHRP) tarafından Ekim 2024’te başlatılan bir dava ile başladı. NHRP, Cheyenne Mountain Beşlisi olarak bilinen (Missy, Kimba, Lucky, LouLou ve Jambo) beş filin yasal olarak “kişi” olarak tanınması gerektiğini öne sürdü. AP News’e göre, böyle bir karar, özellikle esaret altındaki bireyler için, özgürlüklerini savunma hakkı verebilir ve onların tutukluluklarına itiraz etmelerine olanak tanıyabilirdi.
Ancak durum, ilk bakışta düşündüğünüz kadar garip olmayabilir. Krems Sürekli Eğitim Üniversitesi’nde araştırmacı olarak çalışan Rachel Dale, 2017 yılında filler hakkında şunları söylemişti: “Filler, düşünceli bir işbirliği ve empati yeteneğine sahip, kendilerini aynada tanıyabilen oldukça zeki hayvanlardır.” Dale, Colorado’daki davaya dahil olmamakla birlikte, filler gibi hayvanların bu yeteneklerinin oldukça nadir olduğunu vurgulamıştır.
Filler, insani duygular sergileyerek yaralı olan arkadaşlarına yiyecek ve su getirir, birbirlerini yatıştırır ve sevdiklerinin kaybında derin bir yas tutarlar. Hatta ölülerini gömme davranışları da gözlemlenmiştir. ABD yasaları çerçevesinde, insan olmayan varlıkların “kişi” olarak kabul edilmesine dair birçok emsal bulunmaktadır. Şirketler ve gemiler, “insan” olarak tanınmakta ve bazı bölgelerde doğanın kendisi de bu kapsama girmektedir. Bu nedenle, filleri de bu tanıma dahil etmek abartılı bir yaklaşım sayılmayabilirdi.
Harvard Üniversitesi’nde Amerikan Tarihi Profesörü ve Harvard Hukuk Fakültesi’nde Hukuk Profesörü olan Jill Lepore, NHRP’nin önceki davalarına atıfta bulunarak, “Fil davası belki bir uç vaka, fakat kesinlikle önemsiz bir dava değil.” dedi. Colorado’daki davada olduğu gibi, mahkeme, Happy adlı filin insan olmadığına karar vermişti.
NHRP, Cheyenne Mountain Hayvanat Bahçesi’ndeki fillerinin esaret altında maruz kaldıkları “zihinsel ve fiziksel acı” ile beyin hasarı belirtileri gösterdiklerini öne sürüyor. Beş filin de Afrika’da doğup, 1970’ler ve 80’lerde yavruyken yakalanmış olması dikkat çekiyor. Öte yandan, hayvanat bahçesi, bu filler için en önemli sebebin esaret altında geçirdikleri uzun süre ve yaşları olduğunu belirtiyor. Bir fili taşımak, en iyi koşullarda bile oldukça zordur ve ABD’deki akredite fil koruma alanlarının ikisi de en az 18 saatlik sürüş mesafesindedir.
Hayvanat bahçesi, fillerinin tanıdık olmayan bir gruba katılma arzusunun olmadığını savunuyor. Bu durum, fillerin hayatlarının büyük bir kısmını küçük, esaret altındaki bir grup içinde geçirmiş olmalarından kaynaklanıyor. Tüm bu nedenlerle hayvanat bahçesi, Salı günü yaptığı açıklamada, mahkeme kararından memnun olduklarını, ancak “işin bu noktaya gelmesinden hayal kırıklığına uğradıklarını” ifade etti. Hayvanat bahçesi, bu kararın fillere olan saygılarını etkilemediğini vurgulayarak, son 50 yılda Hayvanat Bahçeleri ve Akvaryumlar Birliği’nden tamamen temiz bir rapor alan dördüncü kuruluş olduklarını hatırlattı.
