Çarşamba’nın Tarihi Sembolleri: Anıt Çınar ve Paşa Değirmeni
Çarşamba ilçesinin sembollerinden biri haline gelen 601 yıllık anıt çınar ağacı ve onun gölgesinde yer alan 200 yıllık Paşa Değirmeni, ilçe merkezinin tam kalbinde tarihin izlerini günümüze taşıyor. Bu tarihi alan, Çarşambalılar için baharın coşkuyla kutlandığı bir mekan olmasının yanı sıra, yaz aylarında da serin bir gölge kaynağı olarak büyük bir öneme sahip.
“İlçemizdeki Bu Tarihi Eserler Bizleri Mutlu Ediyor”
Çarşamba’da yaşayan Musa Ocak, bu iki tarihi esere sahip olmanın kendilerini son derece mutlu ettiğini belirtti. “30 yıldır Çarşamba’da yaşıyorum. Çocukluğumdan beri bu ağaç ve değirmen burada duruyor. Çarşamba’nın en eski ağacı olarak koruma altına alındığını biliyoruz. Bu anıt ağaç, 7 taşlı tarihi değirmenin üstünde yer alıyor. İlçemizde böyle güzel bir ağacın bulunması bizleri gerçekten mutlu ediyor. Ağaçların kesilmeden koruma altında tutulması, bizler için bir gurur kaynağı” dedi.
“Anıt Ağaç, Çarşamba’ya Bedel Diyebiliriz”
Ağacın ve değirmenin Çarşamba’nın en değerli varlıkları olduğunu vurgulayan Sufettin Doğanay ise, “Anıt ağaç çok önceden bir fide olarak burada yetişmiş. Değirmene giden Yeşilırmak sayesinde bu kadar büyüyüp günümüze kadar ulaşmış. Tam olarak kaç yıllık olduğunu kestirmek zor, ancak tarihi değirmenin de geçmişi hakkında net bir bilgiye sahip değiliz. Yıllar önce köyden öküz arabalarıyla gelenler burada buğday ve mısır öğütürlermiş. Uzun kuyruklar oluşur, 7 tane öğütme taşı aynı anda çalışırmış. Anıt ağaç neredeyse Çarşamba’ya bedel diyebiliriz. Gölgesinde herkes serinler” şeklinde konuştu.
36 Metre Uzunluğunda ve 601 Yaşındaki Anıt Ağaç
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından Anıt Ağaçlar listesine alınan çınar ağacı hakkında verilen bilgilere göre, ağacın türü doğu çınarıdır ve yaşı 601 olarak kaydedilmiştir. Boyu 36 metre olan bu görkemli ağacın gövde çapı 225 santim, tepe çapı ise 31 metre olarak ölçülmüştür.
Paşa Değirmeni hakkında kitabesinde yer alan bilgiler ise şöyle: “Tayyar Mahmut Paşa tarafından miladi 1800’lü yılların başında Abdal Irmağından Yeşilırmak’a bir kanal açılmış ve bu kanalın Yeşilırmak’ın eski yatağına düştüğü yere yedi gözlü su değirmeni inşa ettirmiştir. Tayyar Mahmut Paşa, Osmanlı Padişahı 2. Mahmut tarafından asi ilan edilip, Sadaret Kaymakamlığından uzaklaştırıldıktan sonra idam edilmiştir. Bu nedenle Paşa Değirmeni’nin mülkiyeti devlete geçmiş ve işletmesi Trabzonlu Hayriye tüccarlarından Mahmut Efendi’ye verilmiştir. Mahmut Efendi’den sonra bir süre eşi tarafından işletilmiştir. Daha sonraki yıllarda Batum’dan göç eden Alişanzade’lerden Haşim Alişan tarafından uzun yıllar işletildiği için Haşim Efendi’nin Değirmeni olarak da anılmaya başlanmıştır. Değirmenin su oluklarının bulunduğu yerin yanında, Kavlağan (çınar) ağacının altında Arap Dede adında bir Allah dostunun mezarının bulunduğuna inanılır ve bu nedenle burası bir ziyaret yeri haline gelmiştir. Her yıl 6 Mayıs’ta Hıdırellez şenlikleri için Çarşambalılar Değirmenbaşı’na akın eder, değirmene akan yedi su oluğundan atlar ve başlarından yukarı su atarak İlkbaharın gelişini coşkuyla kutlarlar. Yedi gözlü Paşa Değirmeni işlevini yitirdiğinden ve zamanla yıkıldığından, eski geleneklerin yaşatılması amacıyla ilçe belediyesi tarafından Değirmen Kafesi işletmeye açılmıştır. Böylece bu gelenek yaşatılmakta ve Değirmenbaşı ziyaret edilmektedir.”
