Maymun Çiçeği Salgını: Küresel Bir Tehdit
Afrika’da giderek büyüyen Maymun Çiçeği (mpox) salgını, Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) halk sağlığı açısından acil durum ilan etmesine neden oldu. İlk olarak Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde patlak veren bu salgında, 2023 yılı itibarıyla 14.000’in üzerinde vaka tespit edildi. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) verilerine göre, bu yıl Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde yaklaşık 12.600 şüpheli vaka ve 580 ölüm kaydedildi. Bu rakamlar, önceki yıllara kıyasla dikkat çekici bir artış göstermektedir.
DSÖ, Maymun Çiçeği’ni ilk olarak 23 Temmuz 2022’de “uluslararası halk sağlığı acil durumu” olarak ilan etmiş ve bu durum Mayıs 2023’e kadar devam etmiştir. O tarihten sonra vakalar kontrol altına alınmıştı. Bu tür bir tanım en son Ocak 2020’de COVID-19 için yapılmıştı. Ancak şimdi, benzer bir uyarı bir kez daha yapıldı. DSÖ, Mpox’u “uluslararası kaygı uyandıran bir halk sağlığı acil durumu” olarak ilan etti. Bu duyuru, uluslararası düzeyde koordineli bir müdahale çağrısı yapabilir.
DSÖ ve Birleşmiş Milletler (BM) verilerine göre, dünya genelinde 75’ten fazla ülkede 16.000’den fazla vaka rapor edilmiştir. Haziran sonundan Temmuz başına kadar olan dönemde doğrulanan enfeksiyon sayısında %77’lik bir artış kaydedilmiştir. Dünya Ekonomik Forumu Sağlık ve Sağlık Hizmetleri Başkanı Shyam Bishen, “Bu bildirgeyle birlikte ülkelerin bu salgını kontrol altına almak için önemli kaynaklara yatırım yapması gerekecek” diyor ve şu şekilde devam ediyor: “Neyse ki çiçek hastalığı için geliştirilen aşı ve ilaçlar mpox’a karşı da etkili olabilir. Ancak mevcut tedarik oldukça sınırlıdır. Ülkeleri salgını kontrol altına almak için aşıların, tedavilerin ve diğer önemli kaynakların paylaşımına teşvik ederken, bu hastalığa yönelik aşı ve tedavi üretimini hızla arttırmak için özel sektör, hükümetler ve uluslararası kuruluşlar arasında çok paydaşlı bir ortaklığın gerekli olduğuna inanıyoruz.”
Maymun Çiçeği Hakkında Temel Bilgiler
Maymun Çiçeği Virüsü Ne Zaman Keşfedildi?
Maymun Çiçeği virüsü ilk olarak 1970 yılında keşfedilmiştir. Başlangıçta virüsün yaygın olarak görüldüğü yer Afrika’dır. Afrika dışındaki vakalar genellikle tarihsel olarak nadir görülmüş ve çoğunlukla enfekte gezginler veya ithal hayvanlarla ilişkilendirilmiştir. Ancak son dönemlerde, virüsün Avrupa’da da tespit edildiğine dair raporlar gelmektedir.
Maymun Çiçeği Nedir?
Maymun Çiçeği virüsünün iki temel genetik klade veya grubu bulunmaktadır: Kongo Havzası klade ve Batı Afrika klade. Kongo Havzası kladesinin, hastalığın daha şiddetli bir versiyonuna ve daha fazla bulaşıcılığa neden olduğu düşünülmektedir. Şu an tespit edilen vakalar ise genellikle Batı Afrika kladesine aittir.
Maymun Çiçeği Nasıl Yayılır?
Mpox, insan ve hayvanlar arasında bulaşan zoonoz bir hastalık olarak sınıflandırılmaktadır. Genellikle, virüsü taşıyan hayvanların bulunduğu tropikal iklimlerde ve yağmur ormanlarında vakalar görülmektedir. Hastalık, ısırık veya çizik yoluyla bulaşabilir. İnsandan insana bulaşma ise sınırlıdır ve virüs, vücut sıvıları veya deri lezyonlarıyla doğrudan temasın yanı sıra, kontamine yatak veya giysi gibi eşyalar aracılığıyla dolaylı temas yoluyla da bulaşabilir. Solunum damlacıkları yoluyla yayılması da mümkündür, ancak aktif döküntüsü olan biriyle doğrudan ve uzun süreli temas gereklidir.
Maymun Çiçeği Belirtileri Nelerdir?
Maymun Çiçeği genellikle ateş, döküntü ve şişmiş lenf düğümleri gibi belirtilerle kendini gösterir. Enfekte olan kişilerde, semptomların başlangıcından 1-5 gün sonra kabarık lekeler şeklinde başlayıp içi sıvı dolu kabarcıklara dönüşen ve sonunda kabuk bağlayıp dökülen bir döküntü gelişir. Bu belirtiler genellikle tedavi olmaksızın 2-4 hafta içerisinde kendiliğinden geçerken, son zamanlarda ölüm oranı, çoğunlukla küçük çocuklar ve bağışıklık sistemi baskılanmış bireyler arasında %3-6 arasındadır.
Maymun Çiçeği Nasıl Teşhis Edilir?
Maymun Çiçeği tanısı, test sonucu pozitif çıkan bireylerde PCR testi ile doğrulanmaktadır. Örneğin, Portekiz’deki bir vakayı doğrulamak için genomik dizileme de kullanılmıştır.
Maymun Çiçeği Nasıl Tedavi Edilir?
Şu anda Maymun Çiçeği virüsüne karşı spesifik bir ilaç bulunmamaktadır. Ancak, antiviral ilaçlar olan cidofovir, brincidofovir ve tecovirimat kullanılabilmektedir. Ayrıca, çiçek hastalığı için geliştirilen aşılar ve ilaçlar, Maymun Çiçeği hastalığına karşı da etkili olabilmektedir. Ancak COVID-19’a benzer şekilde, aşıların adil dağıtımı ve erişim, küresel çapta önemli bir zorluk teşkil etmektedir.
